حقوق شهروندي به زبان اصغر قنبري محلي

تاریخ انتشار خبر : ۹۲/۰۱/۲۰

حقوق شهروندي در واقع، مجموعهء حقوقي است كه افراد به اعتبار موقعيت شهروندي خود دارا ميشوند. به سخن ديگر حقوق شهروندي بر مجموعهء امتيازات مربوط به شهروندان گفته ميشود كه جامعه به اساس اين قواعد و مقررات با همي زيست مينمايند و زمينه هاي مدني شدن را در جامعه قوام مي بخشد. دارندهء اين حقوق، يعني شهروند به تك تك افرادي كه در يك جامعه زندگي مي كنند، اطلاق ميشود.

حقوق شهروندي، حقوقي نيستند كه بايد در صدد، تأسيس و يا ايجاد آنها باشيم، حقوق شهروندي، همان حقوق ثابت نزد انسانهايي شناخته ميشود كه عنوان شهروند را با خود، دارند.
حقوق مدني داراي سه بخش مي باشد، چون: حقوق مدني، حقوق سياسي و حقوق اجتماعي. حقوق مدني به عنوان حقوق عمومي نيز گفته ميشود..
حقوق مربوط به آزادي شامل: آزادي عملكرد فردي، مانند آزادي انتخاب مسكن، محل سكونت، آزادي مكاتبات، رفت و آمد. آزادي انديشه، مانند: آزادي بيان، آزادي مطبوعات، آزادي آموزش و پرورش.
آزادي گرد همايي، مانند: آزادي تجمعات موقتي، تشكيل احزاب، سنديكاها و غيره.
آزادي اقتصادي و اجتماعي، مانند: آزادي مالكيت، آزادي بازرگاني آزادي كار وغيره.
حقوق مربوط به مساوات شامل: مساوات در مقابل قانون، مساوات در مقابل داد گاهها، مساوات در پرداخت ماليات، مساوات از لحاظ اشتغال به مشاغل دولتي و غيره.
حقوق مربوط به مصونيت نيز شامل: مصونيت جان، مصونيت حيثيت مصونيت مسكن، مصونيت مكاتبات و مكالمات، مصونيت اموال و مصونيت شغل ميشود.
حقوق سياسي گونه دوم حقوق شهروندي است. حقوق سياسي حقوقي است كه به موجب آن، شخص دارنده حق مي تواند در حاكميت ملي خود شركت كند. حق حاكميت ملي ناشي از حقوق سياسي شهروندان است. مهمترين حقوق سياسي عبارتند از: حق شركت در انتخابات، حق انتخاب شدن در مشاغل سياسي اجازه حق فعاليت سياسي. حق دارا بودن تابعيت. حقوق اجتماعي سومين نوع حقوق شهروندي است. حقوق اجتماعي عمدتاً به حقوق رفاهي مربوط مي گردد. اين حقوق شامل، حمايت هاي مادي و در آمدي، مانند: تامين مسكن، تامين شغل پرداخت، حقوق و مزاياي كافي و بر خور داري از حد اقل دستمزد، تامين اجتماعي در صورت بيكاري، بيماري، از كار افتادگي، پيري، بي سرپرستي حوادث و سانحه ها، بر خورداري از آموزش و پرورش رايگان، بر خورداري از بهداشت و درمان، مانند: بر خورداري از خدمات بهداشتي و درماني و مراقبت هاي پزشكي و بر خورداري از بيمه هاي درماني. حمايت هاي قضايي، مانند: حق برخورداري از وكيل و حق داد خواهي و مراجعه به دادگاه و غيره، اما حقوق شهروندي چگونه تحقق مي پذيرد؟ و چگونه ضمانت اجرايي پيدا مي كند؟‌ از نظر حقوقي انسان موجودي است اجتماعي كه در يك محيط زندگي مي كند خواسته هاي انسان ها با هم شباهت هاي زياد دارد. از سوي دگرنزاع بر سر منافع بيشتر و خواسته هاي بي حد و حصر ايجاب مي نمايد كه يك سلسله قوانين در جامعه اين خواسته ها را استندرد بسازد و برايش خط قرمز تعين نمايد كه امروز ما اين قواعد و خط قرمز را كه عبور از آن جواز ندارد حقوق مي خوانيم كه حق فرد را در يك چوكات معين نظم مي بخشد، يعني حق فردي حقي است كه شخص معين در موضوع معين دارا مي باشد. اما حقوق در معناي نخست همان مجموعه نظام ها و قوانين است، مانند:‌حقوق مدني حقوق بين الملل، حقوق خانواده و حقوق اسلام و غيره، اما مفهوم اولي حقوق همان حقوق شهروندى است. اما اين امتيازات و توانايي هاي شهروندي از كجا ناشي شده است، مباحث گوناگون وجود دارد. عمده ترين مباني حقوق را در طول تاريخ بايد نزد دوگروه جستجو كرد.
گروهي مبناي اصلي حقوق را عدالت ميدانند و معتقد به وجود قواعدي والا و طبيعي هستند كه برتر از اراده حكومت است و حقوق بايد از آن قواعد عالي و طبيعي پيروي كند و دولت ها بايد قواعد آن را بدستآورند. و از آن حمايت كنند. اين نظريه مبناي شكل گيري مكتب حقوق قطري يا طبيعي است. در تعريف حقوق طبيعي بايد گفت كه اين حقوق غير قابل انتقال و تجزيه است. عامه مردم از هر نژاد و جنس بي توجه به رنگ و موقعيت و ميزان ثروت از آن بر خور دار اند. هيچ يك از قوانين بشري نميتواند اين حقوق را از آدمي سلب نمايد، و يا كاهشي در آن به وجود بياورد، مگر به حكم قوانين طبيعي، اهميت اين حقوق تا بدان پايه است كه هيچ فردي نمي تواند اين حقوق را از خود سلب نمايد و خود را از آن محروم سازد(اصغر قنبري محلي -کارشناس ارشد فقه وحقوق،استاد دانشگاه)